Czym jest diagnoza psychologiczna?

Diagnoza psychologiczna- proces, standardy i praktyka

„Diagnoza jest rozpoznaniem istoty i uwarunkowań złożonego stanu rzeczy na podstawie obserwacji jego cech (objawów) oraz znajomości ogólnych prawidłowości w danej dziedzinie”

Diagnozowanie wykorzystuje wiele źródeł informacji: wywiad, obserwację, testy, kwestionariusze, pozwala uchwycić złożone związki przyczynowo-skutkowe.

Dwa znaczenia diagnozy:

• proces określania stanu jednostki- aktualnego, przyszłego i przeszłego.

• rezultat tego procesu- sformułowanie wniosków, informacji zwrotnej i rekomendacji terapeutycznych.

  
  

Cele diagnozowania: odpowiada na pytania:

• Jak jest?

• Dlaczego tak jest?

• Dlaczego będzie tak, a nie inaczej?

• Co zrobić, aby osiągnąć pożądany stan?

Konieczne warunki wstępne

Psycholog realizuje diagnozę tylko jeśli:

1. Istnieje uzasadnione zapotrzebowanie na usługę diagnostyczną (klient, osoby trzecie, instytucje).

2. Możliwe jest udzielenie odpowiedzi diagnostycznej w oparciu o współczesną wiedzę psychologiczną.

3. Psycholog posiada odpowiednie kompetencje merytoryczne, praktyczne i etyczne.

4. W razie potrzeby kieruje klienta do innych specjalistów lub współpracuje z nimi.

5. Proces prowadzony jest z poszanowaniem dobra klienta, jego praw i autonomii.

6. Warunki badania zapewniają komfort i bezpieczeństwo osoby badanej.

Różnica między diagnoza funkcjonalną a nozologiczną

• Funkcjonalna (psychologiczna): ocenia mechanizmy psychologiczne, zasoby i predyspozycje do zmiany, opisuje funkcjonowanie Klienta/Klientki biorąc pod uwagę czynniki biologiczne, środowiskowe i interakcję między nimi.

• Nozologiczna (psychiatryczna): klasyfikuje zaburzenia według ICD-10/DSM-5, koncentruje się na kwalifikacji do leczenia oraz ustaleniu farmakoterapii

  
  

Diagnoza różnicowa pozwala rozróżnić przyczyny objawów, wykluczyć alternatywne diagnozy i sformułować trafne rekomendacje.

Diagnoza oparta na dowodach (EBA)

• Wybór narzędzi psychometrycznych o wysokiej rzetelności i trafności (np. STAI)

• Integracja danych z wywiadu, obserwacji i narzędzi kwestionariuszowych

• Formułowanie wniosków w oparciu o dowody naukowe, co zwiększa skuteczność terapii i satysfakcję pacjenta

Praktyka diagnostyczna w naszym Centrum:

Proces obejmuje:

1. Dwie konsultacje diagnostyczne- wywiad, obserwacja, zbieranie danych.

2. Zestaw profesjonalnych narzędzi kwestionariuszowych- indywidualnie dobranych do pacjenta, opracowanych m.in. przez Pracownię Testów Psychologicznych.

3. Integracja wyników i analiza danych- uwzględniająca zarówno zasoby, jak i obszary trudności.

4. Superwizję zespołu między spotkaniami- weryfikacja wniosków diagnostycznych, utrzymanie wysokiej jakości diagnozy, praca zespołowa

5. Informację zwrotną dla pacjenta- omówienie wyników kwestionariuszy, mechanizmów trudności. Przekazanie informacji jak my rozumiemy funkcjonowanie Klienta biorąc pod uwagę dane z kwestionariuszy, wywiadu i obserwacji (ewentualnie dokumentacji medycznej lub innych dokumentów jeśli Klient udostępni)

6. Rekomendacje dalszej pracy psychoterapeutycznej- w tym  styl pracy terapeutycznej (nie koniecznie modalność, chociaż czasami też) , długość psychoterapii, priorytety interwencji itp.

7. Wskazania do konsultacji innych specjalistów jeśli rekomendowane, np.:

   • lekarz psychiatra,

   • lekarz innej specjalności (endokrynolog, neurolog),

   • terapeuta uzależnień,

   • terapia par lub rodzin.

Podsumowanie:

Diagnoza to nie szybka etykieta ani „jedno spotkanie z jednym specjalistą”. To złożony, wieloetapowy proces diagnostyczny, który wymaga czasu, uważności i realnego namysłu.

Rzetelna diagnoza uwzględnia nie tylko aktualne objawy, ale także doświadczenia życiowe, kontekst środowiskowy, historię rozwoju oraz neurobiologiczne predyspozycje.

Przykład: W diagnozie ASD/ASDHD kluczowe jest rozróżnienie: co wynika z neuroatypowości, a co może być efektem stresu, traumy, adaptacji lub innych czynników psychologicznych.

Dlatego w naszym Centrum każda osoba diagnozowana jest omawiana na Konsylium Diagnostycznym – w zespole specjalistów. Wspólna analiza pozwala spojrzeć na całość obrazu, zweryfikować hipotezy i znacząco zmniejszyć ryzyko błędu diagnostycznego.

Wierzymy, że dobra diagnoza to nie tylko trafne rozpoznanie, ale przede wszystkim solidny fundament do dalszego wsparcia, terapii i realnej poprawy jakości życia.

Procesy diagnostyczny w Centrum Psychoterapii i Diagnozy:

1.       Konsultacje diagnostyczne przed rozpoczęciem psychoterapii: https://www.centrumpid.com/konsultacje-diagnostyczne

2.       Całościowa diagnoza różnicująca w kierunki ASD/ADHD https://www.centrumpid.com/konsultacja-diagnostyczna-asd-adhd

3.       Diagnoza funkcjonalna ASD/ADHD dla dzieci i młodzieży od 12 roku życia https://www.centrumpid.com/diagnostyka-asd-adhd-dzieci-i-m%C5%82odzie%C5%BCy

4.       Konsultacje dotyczące uzależnienia / nadużywania substancji psychoaktywnych https://www.centrumpid.com/konsultacja-dotyczace-uzaleznienia

Bibliografia

• Paluchowski, W. J., Tarnowska, M., Filipiak, M., Zalewski, B. (2015). Standardy diagnozy psychologicznej. W: M. Filipiak, J. W. Paluchowski, B. Zalewski, M. Tarnowska (red.), Diagnoza psychologiczna: kompetencje i standardy. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

• Kaprzyk, T. (2005). Rozmowa kwalifikacyjna. W: K. Stemplewska-Żakowicz, K. Krejtz (red.), Wywiad psychologiczny. Tom 3. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

• Słysz, A. (2014). Refleksja nad diagnozą psychologiczną – pytania i odpowiedzi. Poznań: Uniwersytet Adama Mickiewicza.

• Stemplewska-Żakowicz, K. (2011). Diagnoza psychologiczna. Diagnozowanie jako kompetencja profesjonalna. Gdańsk: GWP.

• Zalewski, B. (2005). Kontrakt. W: K. Stemplewska-Żakowicz, K. Krejtz, T. Szustrowa (red.), Wywiad psychologiczny. Tom 2. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

• Paluchowski, W. J. (2007). Diagnoza psychologiczna: proces, narzędzia, standardy. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

• Norcross, J. C. (2011). Psychotherapy relationships that work: Evidence-based responsiveness. Oxford University Press.

• Mash, E. J., & Hunsley, J. (2005). Evidence-based assessment of child and adolescent disorders: Issues and challenges. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology